Wat is een preventiemedewerker en wat zijn zijn taken?

Elke organisatie met personeel is wettelijk verplicht minimaal één preventiemedewerker aan te stellen. Dat klinkt misschien als een formaliteit, maar de realiteit is anders: de preventiemedewerker is een medewerker die zich bezighoudt met veiligheid en gezondheid op de werkvloer, adviseert over arbeidsrisico's en speelt een verbindende rol tussen werkgever en werknemers. Zonder deze schakel mist je organisatie een intern ankerpunt voor veilig en gezond werken.

De verplichting is vastgelegd in artikel 13 van de Arbowet en geldt al sinds 1 juli 2005. Met de vernieuwde Arbowet van 2018 is de rol verder uitgewerkt en verdiept. Toch bestaat er in de praktijk nog veel onduidelijkheid: wie mag de functie vervullen, wat zijn de precieze taken, en wanneer heb je extra deskundige ondersteuning nodig? Dat zijn precies de vragen die we in dit artikel beantwoorden.

Of je nu werkgever bent die de rol wil invullen, medewerker die de functie overweegt, of preventiemedewerker die wil weten waar je aan toe bent: na het lezen van dit artikel weet je wat er van je verwacht wordt én hoe een veiligheidskundige jou als preventiemedewerker kan versterken.

Wat is een preventiemedewerker precies?

De preventiemedewerker adviseert over arbeidsrisico's en maatregelen, met als doel die risico's te beperken of weg te nemen. Hij of zij is betrokken bij het opstellen van de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en bij de uitvoering van het bijbehorende plan van aanpak. Naast die inhoudelijke rol fungeert de preventiemedewerker als brug tussen de werkvloer en de directie: een toegankelijk en vertrouwelijk aanspreekpunt voor collega's die een onveilige situatie of gezondheidsklacht willen melden.

Opvallend detail: de term 'preventiemedewerker' staat technisch gezien niet in de Arbowet zelf. De Arbowet spreekt over 'een medewerker met preventietaken', maar in de praktijk is de naam 'preventiemedewerker' zo ingeburgerd dat iedereen weet wat ermee bedoeld wordt.

Preventiemedewerker taken: wat zegt de wet?

De wettelijke verplichtingen rond het aanstellen van de preventiemedewerker zijn vastgelegd in artikel 13 van de Arbowet. Artikel 13 lid 7 beschrijft de drie kerntaken waar de preventiemedewerker altijd bij betrokken moet zijn:

• Medewerking verlenen aan het verrichten en opstellen van de RI&E en het bijbehorende plan van aanpak.
• Adviseren aan de ondernemingsraad (OR), personeelsvertegenwoordiging (PVT) of, bij afwezigheid daarvan, de belanghebbende werknemers.
• Meewerken aan de uitvoering van de maatregelen die uit de RI&E voortvloeien.

Naast deze drie wettelijke kerntaken kan de preventiemedewerker in overleg met de werkgever aanvullende taken op zich nemen. Denk aan het bijhouden van arbovoorlichting, het organiseren van werkplekinspecties, het samenwerken met de bedrijfshulpverlening (BHV) of het onderhouden van contact met de bedrijfsarts. De preventiemedewerker overlegt met de BHV over restrisico's voor meer veiligheid bij ongevallen, brand of andere incidenten.

Voor welke organisaties is de rol verplicht?

Volgens de Arbeidsomstandighedenwet moet er minstens één preventiemedewerker zijn in elke organisatie. De enige uitzondering op de interne aanstelling geldt voor kleine bedrijven: heeft een bedrijf maximaal 25 werknemers in dienst, dan mag de werkgever zelf de preventiemedewerker zijn. Bij grotere organisaties moet het om een eigen medewerker gaan. Pas als intern niemand de taken naar behoren kan uitvoeren, is het toegestaan een externe deskundige in te schakelen.

Het precieze aantal preventiemedewerkers staat niet in de wet. De Arbowet eist wel dat de werkgever voldoende maatregelen neemt om de veiligheid te waarborgen, en dat preventiemedewerkers in voldoende aantal zijn om hun werk naar behoren te doen. Bedrijven met complexere of meer risicovolle werkzaamheden hebben dan ook vaak meerdere preventiemedewerkers nodig. Heeft een bedrijf een ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging, dan moet die instemmen met de benoeming van de persoon en de positie van de preventiemedewerker.

Een veelgemaakte fout: de rol onderschatten

In de praktijk zien we regelmatig dat de preventiemedewerker wordt aangesteld als een administratieve formaliteit: iemand die de functienaam krijgt, maar nauwelijks tijd, bevoegdheden of middelen heeft om er echt invulling aan te geven. Dat is een gemiste kans én een risico. Werkgevers zijn verplicht om bevoegdheden en verantwoordelijkheden op het gebied van de arbeidsomstandigheden schriftelijk vast te leggen in hun arbobeleid, inclusief de taken en bevoegdheden van de preventiemedewerker. Wordt dit nagelaten, dan is de organisatie kwetsbaar bij een inspectie door de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Een ander misverstand is dat de preventiemedewerker alles zelfstandig moet oppakken. Dat hoeft niet. De Arbowet maakt juist ruimte voor samenwerking met externe deskundigen, en voor bepaalde taken is die externe expertise zelfs verplicht.

Waar de veiligheidskundige in beeld komt

In het kader van de Arbowet worden vier kerndeskundigen onderscheiden: bedrijfsarts, (hoger) veiligheidskundige, arbeidshygiënist en arbeids- en organisatiedeskundige. Voor taken die de preventiemedewerker te complex worden, of waarvoor gecertificeerde expertise wettelijk vereist is, komt de veiligheidskundige in beeld. Denk aan het toetsen van de RI&E: volledige uitbesteding aan een arbodienst is niet meer mogelijk, omdat juist de preventiemedewerker een bijdrage aan die RI&E moet leveren.

De veiligheidskundige van Care Concern treedt op als klankbord en inhoudelijk partner van de preventiemedewerker. Samen werken ze toe naar een RI&E die de werkvloer werkelijk weerspiegelt, een realistisch plan van aanpak dat ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd, en een arbobeleid dat niet in een la verdwijnt. Vanaf 1 juli 2017 is de taak van de preventiemedewerker uitgebreid met de plicht om samen te werken met en te adviseren aan de deskundige personen, waaronder de hoger veiligheidskundige. Die samenwerking is dus geen vrijblijvende optie, maar een wettelijk verankerd uitgangspunt.

Praktische tips voor een sterke invulling van de rol

• Leg de taken, bevoegdheden en beschikbare uren van de preventiemedewerker schriftelijk vast in het arbobeleid.
• Zorg dat de preventiemedewerker rechtstreeks kan rapporteren aan de directie, zodat adviezen daadwerkelijk landen.
• Kies bij voorkeur iemand van de werkvloer: die kent de risico's van dichtbij en is makkelijker aanspreekbaar voor collega's.
• Geef de preventiemedewerker voldoende tijd en middelen; de rol naast een volledig takenpakket uitvoeren werkt zelden goed.
• Schakel tijdig een veiligheidskundige in voor complexe vraagstukken, RI&E-toetsing of beleidsadvies.

Investeer in de preventiemedewerker als echte gesprekspartner, niet als formaliteit. Dat betaalt zich terug in minder verzuim, minder incidenten en een werkomgeving waarin mensen zich gehoord voelen.

De preventiemedewerker is geen administratieve bijrol, maar een wettelijk verplichte en inhoudelijk waardevolle functie die elke organisatie met personeel raakt. Wie de rol serieus neemt en goed ondersteunt, legt een stevige basis voor duurzame veiligheid en gezondheid op de werkvloer.

Key takeaways

• Elke organisatie met personeel is verplicht minimaal één preventiemedewerker aan te stellen, vastgelegd in artikel 13 van de Arbowet.
• Bij bedrijven met maximaal 25 werknemers mag de werkgever zelf de rol vervullen; daarboven moet het een eigen medewerker zijn.
• De drie wettelijke kerntaken zijn: medewerking aan de RI&E, adviseren aan OR of PVT, en uitvoeren van het plan van aanpak.
• Leg taken, bevoegdheden en beschikbare tijd schriftelijk vast; zonder schriftelijke vastlegging ben je kwetsbaar bij een inspectie.
• De preventiemedewerker hoeft niet alles alleen te doen: samenwerking met een veiligheidskundige is wettelijk verankerd en in de praktijk waardevol.
• Een veiligheidskundige van Care Concern ondersteunt de preventiemedewerker bij complexe veiligheidsvraagstukken, RI&E-toetsing en arbobeleid.
• Kies bij voorkeur iemand van de werkvloer als preventiemedewerker: die kent de risico's van dichtbij en is toegankelijk voor collega's.

Wil je weten hoe een veiligheidskundige van Care Concern jouw preventiemedewerker concreet kan ondersteunen? Neem contact met ons op en we denken graag met je mee over een aanpak die past bij jouw organisatie.