Werkplekonderzoek bij thuiswerken: wat moet je als werkgever regelen?

Bijna vier op de tien werknemers in Nederland werkt hybride, zo blijkt uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2024 van TNO en CBS. Gemiddeld werkt een hybride werknemer zo'n twaalf uur per week vanuit huis. Dat zijn aanzienlijke aantallen uren op een werkplek die jij als werkgever misschien nooit hebt gezien, laat staan beoordeeld. Toch ben jij daarvoor wettelijk verantwoordelijk.

Want thuiswerken verandert niets aan de zorgplicht die de Arbowet je oplegt. Of een medewerker nu op kantoor zit of aan de keukentafel thuis: jij bent verplicht om te zorgen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Precies daar wringt de schoen voor veel organisaties. Een werkplekonderzoek bij thuiswerken is het praktische instrument om die verantwoordelijkheid waar te maken, klachten voor te zijn en tegelijk te laten zien dat je de gezondheid van je mensen serieus neemt.

In dit artikel lees je wat de wet concreet van je vraagt, welke risicos op de loer liggen, welke fouten werkgevers het vaakst maken en hoe je stap voor stap een solide aanpak opzet voor hybride werkomgevingen.

Wat zegt de wet over werkplekonderzoek thuiswerken?

De zorgplicht van de werkgever is gebaseerd op de Arbowet (artikel 3) en het Burgerlijk Wetboek (artikel 7:658). In het Arbobesluit zijn specifieke regels opgenomen voor plaatsonafhankelijke arbeid, waaronder thuiswerken (artikelen 1.43 tot en met 1.53). Dat betekent in de praktijk: jij bent als werkgever ook verantwoordelijk voor de werkplek thuis, ongeacht of die werkplek in een aparte studeerkamer of aan de keukentafel staat.

Werkt een medewerker structureel een of meer dagen per week thuis op jouw verzoek, dan heb je de verplichting om arbovoorzieningen beschikbaar te stellen, zoals een bureau, bureaustoel en monitor. Werkt iemand slechts af en toe thuis of heeft hij een kort tijdelijk dienstverband, dan kan niet altijd van jou worden verwacht dat je die volledige inrichting verzorgt, maar je informatieplicht blijft altijd van kracht. Bovendien: de kosten van een veilige en gezonde thuiswerkplek komen voor rekening van de werkgever (artikel 44 Arbowet). Die mogen niet worden afgewenteld op de medewerker.

Wat werkgevers nogal eens vergeten is dat ook de RI&E de thuiswerkplek moet omvatten. De Arbowet stelt dat je als werkgever een Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) opstelt voor medewerkers die een deel van de tijd thuiswerken. In die RI&E breng je in kaart hoe werkplekken zijn ingericht en welke risicos er zijn, zodat je die vervolgens kunt vertalen naar een concreet plan van aanpak.

Welke gezondheidsrisicos brengt thuiswerken mee?

Thuiswerken heeft veel voordelen, maar er is een keerzijde die werkgevers niet mogen onderschatten. Uit onderzoek van TNO blijkt dat 42 procent van de thuiswerkers klachten heeft aan armen, polsen of handen, aanzienlijk hoger dan bij kantoorwerkers. De oorzaak ligt bijna altijd in een minder ergonomische opstelling thuis dan op kantoor.

Herhaalde bewegingen zoals typen en het bedienen van een muis, in combinatie met een statische belasting van armen, nek en schouders, kunnen leiden tot KANS (Klachten aan Arm, Nek en Schouder). Spieren raken overbelast door langdurige, eenzijdige bewegingen, zeker als er te weinig pauzes worden genomen of de werkplek niet ergonomisch is ingericht. Daarbij komt dat langdurig zitten zonder onderbreking de kans vergroot op serieuze gezondheidsrisicos op de lange termijn, zoals een verhoogd risico op hart- en vaatziekten en depressieve klachten, aldus CBS in De arbeidsmarkt in cijfers 2024.

Psychosociale risicos verdienen minstens evenveel aandacht als fysieke klachten. TNO beschrijft risicos zoals gebrek aan sociaal contact en sociale steun, wat kan leiden tot langere periodes van verzuim. Thuis valt de informele collega-interactie weg, terwijl werkdruk onverminderd doorloopt. Dat maakt de mentale belasting bij thuiswerken een punt dat je in een werkplekonderzoek niet mag overslaan.

De meest gemaakte fout: denken dat je niks hoeft te doen

Een hardnekkige misvatting is dat de Arbowet voor thuiswerkplekken veel soepeler is dan voor kantoorwerkplekken. Dat klopt voor een deel: niet alle veiligheidsverplichtingen van een bedrijfslocatie gelden thuis. Zo hoef je geen brandblusser op te hangen. Maar voor de inrichting van een beeldschermwerkplek gelden thuis precies dezelfde richtlijnen als op kantoor. Werkt de medewerker thuis met een beeldscherm, dan gelden thuis dezelfde eisen voor de werkplekinrichting als op kantoor.

De tweede veelgemaakte fout is te veronderstellen dat een eenmalige check bij de start van thuiswerken voldoende is. Een werkplekonderzoek is geen eenmalige actie. Er is geen vaste wettelijke termijn, maar logische momenten zijn: bij indiensttreding, bij de start van structureel thuiswerken, bij veranderingen in de werkplek of werkzaamheden, en bij het ontstaan van (beginnende) klachten. Preventief is het aan te raden om eens in de twee jaar een check aan te bieden.

Een derde misvatting raakt aan de aansprakelijkheid. Hoewel minder arboregels gelden voor thuiswerken dan voor regulier werk op de bedrijfslocatie, maakt de zorgplicht de werkgever in jurisprudentie qua aansprakelijkheid vaak kwetsbaar. De Nederlandse Arbeidsinspectie kan boetes opleggen als de thuiswerkplek niet voldoet aan de arbowetgeving, en die boetes kunnen oplopen van 430 euro tot 13.500 euro.

Wat houdt een werkplekonderzoek bij thuiswerken in de praktijk in?

Een werkplekonderzoek hoeft niet altijd een fysiek huisbezoek te zijn. Er zijn goede alternatieven die goed werken voor hybride organisaties. Denk aan een online werkplekinstructie via videoverbinding met een arbodeskundige, een gestructureerde zelfcheck aan de hand van een gevalideerde vragenlijst, of een combinatie van beide. Belangrijk is dat de werkgever kan aantonen dat hij aan de zorgplicht heeft voldaan, bijvoorbeeld door gezamenlijk een checklist door te lopen, door een werkplekcheck door een deskundige, of door het vastleggen van afspraken over de thuiswerkplek.

Het Arboportaal biedt hiervoor praktische instrumenten, waaronder de Checklist BAS (Beter Achter je Schermen), ontwikkeld door TNO. Deze methode bepaalt welke fysieke en mentale risicos aanwezig zijn bij beeldschermwerk en is bedoeld voor werknemers die gemiddeld meer dan twee uur per dag achter een scherm werken. Naast het gebruik van zulke tools is persoonlijk contact onmisbaar: vraag medewerkers actief hoe ze de thuiswerkplek ervaren en of ze klachten hebben, ook als die nog pril zijn.

Praktische stappen voor een waterdicht arbobeleid thuiswerken

• Breid de RI&E uit met een module voor de thuiswerkplek en werk het plan van aanpak bij.
• Stel duidelijke afspraken op over thuiswerken: frequentie, bereikbaarheid en inrichting, en leg die schriftelijk vast.
• Geef medewerkers actief voorlichting over ergonomie, pauzes en een gezonde werkhouding, ook op de thuiswerkplek.
• Stel arbovoorzieningen beschikbaar of vergoed ze, denk aan een verstelbare stoel, extern beeldscherm, los toetsenbord en muis.
• Plan periodieke werkplekonderzoeken in, bij voorkeur eens in de twee jaar of direct bij het signaleren van klachten.
• Wijs een preventiemedewerker aan die het eerste aanspreekpunt is voor thuiswerkgerelateerde vragen en knelpunten.

Door deze stappen te combineren, werk je niet alleen aan wettelijke naleving, maar ook aan duurzame inzetbaarheid en een lager verzuim. Dat levert je uiteindelijk meer op dan de kosten van een goede bureaustoel.

Hybride werken vraagt om hybride arbobeleid

De uitdaging voor veel organisaties zit niet in de thuiswerkplek of de kantoorplek afzonderlijk, maar in de combinatie. Een medewerker die drie dagen op kantoor en twee dagen thuis werkt, beweegt zich door twee totaal verschillende werkomgevingen met elk hun eigen risicoprofiel. Een hybride arbobeleid kijkt naar het hele plaatje: kantoor en thuis, fysiek en mentaal, individueel en teambreed.

Dat vraagt om structureel overleg, gedeelde verantwoordelijkheid en een praktische aanpak die aansluit bij hoe mensen echt werken. TNO en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ontwikkelden daarvoor een toolbox die werkgevers en werknemers helpt om effectiever, gezonder en fijner hybride te werken. Hybride werken wordt pas echt effectief als werkgevers en werknemers goede afspraken maken over bereikbaarheid, beschikbaarheid en werkomstandigheden. Care Concern ondersteunt organisaties van elke omvang bij precies dat: van een praktisch werkplekonderzoek bij thuiswerken tot een volledig up-to-date hybride arbobeleid.

Een werkplekonderzoek bij thuiswerken is geen luxe en geen eenmalige formaliteit. Het is de manier waarop je als werkgever je zorgplicht concreet invult, klachten voorkomt en laat zien dat de gezondheid van je mensen geen bijzaak is. Hoe eerder je dat organiseert, hoe meer je uiteindelijk bespaart op verzuim en uitval.

Key takeaways

• De Arbowet geldt ook voor de thuiswerkplek: als werkgever heb je een zorgplicht voor elke plek waar jouw medewerker structureel werkt.
• Neem de thuiswerkplek op in de RI&E en verwerk de bevindingen in een concreet plan van aanpak met deadlines en verantwoordelijken.
• Beeldschermwerkplekken thuis moeten voldoen aan dezelfde ergonomische eisen als die op kantoor, inclusief goede stoel, extern scherm en los toetsenbord.
• Psychosociale risicos bij thuiswerken, zoals gebrek aan sociaal contact en verhoogde werkdruk, zijn minstens zo relevant als fysieke risicos.
• Een werkplekonderzoek doe je op logische momenten: bij indiensttreding, bij de start van structureel thuiswerken en preventief eens in de twee jaar.
• Leg afspraken over thuiswerken schriftelijk vast: frequentie, inrichting, voorzieningen en bereikbaarheid.
• Hybride arbobeleid kijkt naar kantoor en thuis als één geheel, niet als twee losstaande situaties.

Wil je weten hoe jouw organisatie er nu voor staat? Care Concern helpt je met een werkplekonderzoek op maat en een praktisch hybride arbobeleid dat echt werkt voor jouw mensen.