Veiligheidstraining voor medewerkers: wat zijn de opties?

In 2024 had 2,4 procent van de werknemers een arbeidsongeval, en bij 85 duizend van deze ongevallen was sprake van minstens vier dagen verzuim. Dit percentage mag dan lager zijn dan een jaar eerder, de noodzaak voor voortdurende aandacht bij veiligheidstraining blijft onverminderd belangrijk voor werkgevers, HR-managers en arbocoördinatoren. Veilig werken begint immers niet bij een enkele cursus, maar bij een grondig inzicht in de risico’s binnen uw organisatie. De Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) vormt daarvoor de basis.

Op basis van de RI&E kunt u vaststellen welke instructie, voorlichting en training nodig zijn om uw medewerkers gezond, inzetbaar en veilig aan het werk te houden. Overweeg BHV, VCA, toolboxmeetings, e-learning of functiegerichte trainingen voor specifieke risico’s zoals gevaarlijke stoffen, fysieke belasting of lawaai. De preventiemedewerker speelt hierin een belangrijke rol, omdat het essentieel is dat voorlichting en onderricht aansluiten op de praktijk van verschillende functiegroepen. U kunt meer lezen over de rol van de preventiemedewerker.

Naast wetgeving zijn er ook financiële overwegingen: de kosten van werkgerelateerd verzuim bedroegen 8,3 miljard euro in 2023, waarvan 4,9 miljard euro samenhing met psychosociale arbeidsbelasting. Goede veiligheidstraining voorkomt niet alleen ongevallen, maar versterkt ook uw arbobeleid en de duurzame inzetbaarheid van uw personeel. In dit artikel hebben we de belangrijkste opties voor veiligheidstraining overzichtelijk voor u op een rij gezet, met advies over wanneer welke vorm het meest passend is. Lees hier verder voor meer informatie.

Veiligheidstraining medewerkers begint bij de RI&E

De juiste veiligheidstraining medewerkers kiest u niet op gevoel, maar op basis van de risico’s binnen uw organisatie. Volgens het Arboportaal over de RI&E vormt de risico-inventarisatie en -evaluatie de basis van het arbobeleid. Daaruit volgt welke gevaren aanwezig zijn, welke functies extra blootstelling kennen en welke instructies of opleidingen nodig zijn.

Dat betekent in de praktijk dat een kantoororganisatie andere trainingen nodig heeft dan een productiebedrijf, logistieke omgeving of technische dienst. Waar in een magazijn aanrijdgevaar, fysieke belasting of werken met intern transportmaterieel centraal kunnen staan, liggen in andere sectoren de aandachtspunten eerder bij agressie, werkdruk, gevaarlijke stoffen, brandveiligheid of ergonomie.

Voor werkgevers is het daarom belangrijk om trainingen niet los te organiseren, maar te koppelen aan het plan van aanpak. Wie dat proces goed wil neerzetten, kan ook kijken naar onderwerpen als wat een RI&E precies is en waarom die verplicht is voor elke werkgever en wat er in een RI&E plan van aanpak moet staan. Zo wordt veiligheidstraining onderdeel van een bredere en aantoonbare aanpak.

Voor arbocoördinatoren en preventiemedewerkers ligt hier vaak de regierol. Het Arboportaal over de preventiemedewerker geeft aan dat deze medewerker op basis van de RI&E per functiegroep een voorstel ontwikkelt voor voorlichting en onderwijs. Daarmee wordt training maatwerk, in plaats van een standaardlijst die niet goed aansluit op de werkvloer.

Welke veiligheidstraining medewerkers vaak nodig hebben

Er zijn verschillende vormen van veiligheidstraining medewerkers, afhankelijk van branche, functie en risico. Een aantal opties komt in de praktijk veel voor.

BHV als vaste vorm van veiligheidstraining medewerkers

Een bekende en vaak noodzakelijke training is BHV. Volgens het Arboportaal over bedrijfshulpverlening helpt een bhv’er medewerkers en bezoekers bij gevaarlijke situaties, zoals brand, ongevallen of evacuaties. Daar hoort een specifieke opleiding bij, met jaarlijkse herhaling.

Voor werkgevers betekent dit dat BHV niet alleen een certificaat op papier is, maar ook een organisatorische keuze. U moet zorgen voor voldoende opgeleide bhv’ers, passend bij de omvang van het bedrijf, de bezetting en de risico’s. Voor werknemers die als bhv’er zijn aangewezen, vraagt dit om regelmatige oefening en actualisatie. Voor arbocoördinatoren is het belangrijk om te bewaken of de BHV-bezetting nog aansluit op ploegendiensten, thuiswerken, bezoekersstromen en gewijzigde indelingen van gebouwen.

VCA voor risicovolle omgevingen

In sectoren zoals bouw, techniek en industrie is VCA vaak een logische of feitelijk verplichte keuze. Volgens bhv.nl over VCA-verplichtingen is een basis-VCA voor uitvoerende medewerkers in veel gevallen vereist om op een terrein aan het werk te mogen. Voor leidinggevenden bestaat VOL-VCA.

Voor werkgevers is VCA vooral relevant wanneer u werkt met aannemers, onderaannemers of opdrachtgevers die certificering eisen. Voor werknemers geeft het structuur in veilig werken, omgaan met risico’s en naleving van procedures. Voor arbocoördinatoren helpt VCA om veiligheidsafspraken te standaardiseren, al blijft werkplekspecifieke instructie daarnaast nodig.

EHBO, NEN 3140 en functiegerichte instructies

Naast BHV en VCA zijn er functiegerichte trainingen, zoals EHBO, instructies voor werken met gevaarlijke stoffen, machineveiligheid, hijs- en hefmiddelen of NEN 3140 voor elektrotechnische werkzaamheden. Deze trainingen volgen uit concrete risico’s en mogen niet worden gezien als losse extra’s.

Juist bij specialistische functies is het verstandig om training te combineren met toezicht, praktijkoefeningen en herhaling op de werkplek. In organisaties waar technische risico’s spelen, is het soms ook zinvol om breder te kijken naar de rol van een veiligheidskundige en wanneer u die nodig heeft.

Veiligheidstraining medewerkers is meer dan een klassikale cursus

Een veelgemaakte fout is om veiligheidstraining medewerkers te beperken tot één losse cursus. De wet vraagt om doeltreffende voorlichting en onderricht, en dat betekent dat de inhoud moet aansluiten op de werkzaamheden en de risico’s. Artikel 8 van de Arbowet verplicht werkgevers om werknemers goed te informeren over risico’s en maatregelen, en om toe te zien op naleving.

Toolboxmeetings en korte instructies

Volgens Academy Suite over online toolboxmeetings zijn toolboxmeetings korte veiligheidsbriefings van 5 tot 15 minuten over specifieke risico’s en procedures. Juist omdat ze kort en praktisch zijn, passen ze goed bij dagelijkse werkzaamheden.

Voor werkgevers zijn toolboxmeetings interessant als aanvulling op formele opleidingen. Voor werknemers maken ze veiligheid concreet en herkenbaar. Voor arbocoördinatoren bieden ze een laagdrempelige manier om actuele onderwerpen terug te laten komen, bijvoorbeeld na een bijna-ongeval, een seizoensverandering of de introductie van nieuw materieel.

E-learning en blended learning

Digitale leervormen kunnen goed werken als de inhoud functiegericht en begrijpelijk is. E-learning is vooral praktisch bij verspreide teams, onboarding of periodieke kennisopfrissing. Tegelijk blijft voor veel veiligheidsvaardigheden de praktijkoefening belangrijk. Denk aan ontruimen, veilig gebruik van machines of handelen bij incidenten.

Volgens Werkveilig over effectieve veiligheidstrainingen blijft kennis beter op peil als er meerdere leermomenten per jaar zijn. Een combinatie van klassikale training, e-learning, toolboxen en werkplekinstructie sluit daarom vaak beter aan dan één jaarlijkse bijeenkomst.

Wanneer veiligheidstraining medewerkers moet worden herhaald

De Arbowet noemt geen vaste algemene frequentie voor iedere training, maar de instructie moet wel actueel en passend blijven. Het Ondernemersplein over RI&E en instructie maakt dat praktisch: training is in ieder geval aan de orde bij indiensttreding, wijziging van werkzaamheden, na een incident en bij invoering van nieuwe machines, stoffen of processen.

Dat heeft directe gevolgen voor de planning. Voor werkgevers betekent het dat u een opleidingsmatrix of trainingsregister nodig hebt. Voor werknemers betekent het dat veiligheidstraining geen eenmalig onderdeel van de introductiedag is. Voor arbocoördinatoren betekent het dat zij moeten monitoren of wijzigingen in processen ook leiden tot nieuwe instructiebehoeften.

Herhaling is ook belangrijk omdat kennis wegzakt. Dat geldt niet alleen voor fysieke veiligheid, maar ook voor psychosociale risico’s. De recente TNO Arbobalans over werkgerelateerd verzuim laat zien dat de kosten van verzuim zijn opgelopen tot 8,3 miljard euro in 2023, waarvan 4,9 miljard euro samenhangt met psychosociale arbeidsbelasting. Daarom kan veiligheidstraining ook bestaan uit instructie over omgangsvormen, werkdruk, meldprocedures en leidinggeven. In dat verband is ook kennis over psychosociale arbeidsbelasting en wat u als werkgever moet doen relevant.

Wat veiligheidstraining medewerkers oplevert voor werkgever en werknemer

Dat veiligheidstraining nodig is, blijkt ook uit de cijfers. Volgens het CBS over arbeidsongevallen in 2024 had 2,4 procent van de werknemers een arbeidsongeval. Daarbij ging het om 85 duizend arbeidsongevallen met minimaal vier dagen verzuim. Opvallend is dat bij 30 procent van deze ongevallen psychische schade het ernstigste letsel was.

Daarnaast laat het CBS over arbeidsongevallen per sector zien dat het risico niet in iedere sector gelijk is. Vooral in agrarische beroepen, transport en logistiek en technische beroepen liggen de risico’s hoger. Dat onderstreept dat veiligheidstraining per branche en functie anders moet worden ingevuld.

Voor werkgevers levert goede training minder incidenten, beter veiligheidsbewustzijn en een sterkere positie bij inspecties op. Voor werknemers geeft het meer duidelijkheid over risico’s, handelingsperspectief en vertrouwen in noodsituaties. Voor arbocoördinatoren en preventiemedewerkers biedt het een praktisch middel om maatregelen uit de RI&E echt op de werkvloer te laten landen.

Verantwoordelijkheden rond veiligheidstraining medewerkers

De verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij de werkgever, maar de werkgever heeft wel de eerste plicht. Het Arboportaal over verplichtingen van werkgevers en werknemers maakt duidelijk dat werkgevers moeten zorgen voor een goed arbobeleid en dat risico’s in de RI&E moeten zijn vastgelegd. Werknemers moeten op hun beurt instructies opvolgen en meewerken aan veilig en gezond werken.

Ook Arbopodium over voorlichting en onderricht benadrukt dat werknemers verplicht zijn om aan georganiseerd onderricht deel te nemen. Veiligheidstraining is dus niet vrijblijvend. Wel is het belangrijk dat de training begrijpelijk, praktisch en passend is bij taalniveau, ervaring en functie. Zeker bij jonge medewerkers of nieuwe collega’s vraagt dat extra aandacht.

Tot slot speelt handhaving mee. De Nederlandse Arbeidsinspectie kan onaangekondigd inspecteren en bij overtredingen een waarschuwing, eis tot naleving of boete opleggen. Als training niet aantoonbaar is geregeld, of als instructies niet aansluiten op de feitelijke risico’s, kan dat gevolgen hebben. Daarom is het belangrijk om trainingen te registreren, presentielijsten vast te leggen, certificaten te bewaren en werkplekinstructies periodiek te actualiseren.

Met veiligheidstrainingen die direct voortbouwen op uw RI&E maakt u veilig en gezond werken concreet, toepasbaar en aantoonbaar in de dagelijkse praktijk.

Key takeaways

• Stem veiligheidstrainingen af op de belangrijkste risico’s, functies en werkzaamheden binnen uw organisatie.
• Koppel iedere training aan uw plan van aanpak, zodat maatregelen logisch, uitvoerbaar en goed te onderbouwen zijn.
• Combineer formele opleidingen met toolboxmeetings, e-learning en werkplekinstructies voor blijvend effect op de werkvloer.
• Plan herhaling van instructies bij indiensttreding, functiewijzigingen, procesaanpassingen, nieuwe middelen en na incidenten.
• Leg gevolgde trainingen, aanwezigheid en herhalingen gestructureerd vast om grip te houden op uw arbobeleid en verantwoordelijkheden.
• Gebruik gerichte training als onderdeel van uw beleid voor duurzame inzetbaarheid, gezond werk en vroege preventie.

Door samen structureel te investeren in passende, goed vastgelegde veiligheidstrainingen bouwt u aan een organisatie waarin veilig en gezond werken vanzelfsprekend wordt en medewerkers zich langer met vertrouwen kunnen blijven inzetten.