Wat doet een veiligheidskundige en wanneer heb je er een nodig?

In 2024 werden 4.306 arbeidsongevallen gemeld bij de Nederlandse Arbeidsinspectie, een stijging van 11 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Dit benadrukt waarom de vraag “wat doet een veiligheidskundige en wanneer heeft u er een nodig?” zo relevant is voor elke organisatie die werk wil maken van gezond en veilig werken. Een veiligheidskundige kijkt niet alleen naar de zichtbare veiligheidsrisico’s, maar helpt ook om ongevallen te voorkomen en uw Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) naar een hoger niveau te brengen. Voor organisaties met meer dan 25 medewerkers is het belangrijk dat de RI&E wordt getoetst door een gecertificeerde kerndeskundige.

Veiligheidskundigen spelen een betekenisvolle rol bij thema’s als preventie, arbeidsgeschiktheid en duurzame inzetbaarheid. Goed arbobeleid vermindert immers gezondheidsrisico’s, verlaagt ziekteverzuim en ondersteunt re-integratie. Dit is bijzonder belangrijk nu de kosten van werkgerelateerd verzuim in 2023 zijn opgelopen tot 8,3 miljard euro. Wilt u weten welke taken een veiligheidskundige kan verrichten en hoe deze deskundige meerwaarde biedt voor uw organisatie? Lees dan verder op onze website voor meer informatie over hoe u bepaalt wat uw organisatie nodig heeft. Lees meer

Veiligheidskundige taken binnen de Arbowet en het arbobeleid

De veiligheidskundige is in de Arbowet een van de vier kerndeskundigen. Volgens Arboportaal over arbodeskundigen richt deze professional zich op veiligheid op het werk en op het voorkomen van ongevallen. Dat betekent in de praktijk dat veiligheidskundige taken verder gaan dan alleen “even meekijken” op de werkvloer. Het gaat om het herkennen van gevaren, het beoordelen van risico’s, het adviseren over maatregelen en het helpen borgen van veilige werkwijzen.

Voor werkgevers is dat belangrijk omdat u verantwoordelijk bent voor een veilige en gezonde werkplek. De SER over de Arbowet benadrukt dat werknemers recht hebben op goede arbeidsomstandigheden en dat werkgevers daarvoor beleid moeten voeren in samenspraak met werknemers. Een veiligheidskundige ondersteunt daarbij vooral op het onderdeel arbeidsveiligheid: denk aan machineveiligheid, valgevaar, intern transport, werken met gereedschap, gevaarlijke situaties in productieomgevingen en incidentonderzoek.

Voor werknemers betekent dit dat een veiligheidskundige niet alleen regels opstelt, maar ook kijkt of werk in de praktijk veilig uitvoerbaar is. Dat is een belangrijk verschil. Goede veiligheidsadvisering sluit aan op hoe mensen echt werken, waar zij tegenaan lopen en welke risico’s zij dagelijks ervaren.

Voor arbocoördinatoren is de veiligheidskundige vaak een inhoudelijke sparringpartner. Zeker wanneer risico’s technisch, organisatorisch of gedragsmatig complex worden, helpt deze deskundige om prioriteiten te stellen en maatregelen uitvoerbaar te maken binnen de bestaande organisatie.

Welke veiligheidskundige taken ziet u terug in de praktijk?

Wie kijkt naar veelvoorkomende veiligheidskundige taken, ziet meestal een combinatie van analyseren, adviseren, toetsen en begeleiden. Op basis van bronnen van Arboportaal en praktijkprofielen van veiligheidskundigen gaat het vaak om de volgende werkzaamheden:

Veiligheidskundige taken bij risico-inventarisatie en beoordeling

Een van de bekendste veiligheidskundige taken is bijdragen aan de RI&E. De RI&E volgens Arboportaal vormt de basis van het arbobeleid van ieder bedrijf met personeel. In die inventarisatie worden arbeidsrisico’s in kaart gebracht, waarna een plan van aanpak volgt.

Een veiligheidskundige kijkt daarbij specifiek naar veiligheidsrisico’s zoals:

• vallen van hoogte
• struikelen en uitglijden
• contact met machines of objecten
• aanrijdgevaar door intern transport
• onveilige werkmethoden
• onvoldoende afscherming, signalering of instructie
• risico’s rond onderhoud, storingen en schoonmaakwerk

Daarmee raakt dit onderwerp direct aan een goede RI&E en wettelijke verplichting voor werkgevers. In veel organisaties blijkt namelijk dat risico’s wel globaal bekend zijn, maar nog niet systematisch zijn beoordeeld op kans, ernst en beheersmaatregelen.

Veiligheidskundige taken bij maatregelen en plan van aanpak

Na de inventarisatie volgt de vertaling naar concrete maatregelen. Volgens Arboportaal over wat de wet zegt over de RI&E is het plan van aanpak een vast onderdeel van de RI&E. Een veiligheidskundige helpt dan bij vragen als:

• Welke maatregel verlaagt het risico echt?
• Is bronaanpak mogelijk, of blijven we hangen in instructies en gedrag?
• Wie is verantwoordelijk voor uitvoering?
• Welke termijn is realistisch?
• Hoe controleren we of de maatregel werkt?

Dat sluit goed aan op het opstellen van een RI&E-plan van aanpak dat praktisch uitvoerbaar is. Juist daar gaat het in de praktijk regelmatig mis: risico’s zijn beschreven, maar maatregelen blijven te algemeen of worden niet opgevolgd.

Veiligheidskundige taken bij inspecties, audits en incidentonderzoek

Een veiligheidskundige voert vaak werkplekinspecties uit, beoordeelt processen en onderzoekt incidenten of bijna-ongevallen. Daarbij draait het niet alleen om de vraag wat er fout ging, maar vooral waarom het kon gebeuren. Was de afscherming niet op orde? Was de instructie onduidelijk? Ontbrak toezicht? Of was het werkproces zó ingericht dat onveilig gedrag bijna onvermijdelijk werd?

De Monitor Arbeidsongevallen 2024 van de Nederlandse Arbeidsinspectie laat zien dat het aantal gemelde arbeidsongevallen in 2024 steeg naar 4.306. Vooral in bouw, industrie en transport komen relatief veel ongevallen voor. Vallen en contact met arbeidsmiddelen of objecten zijn daarbij veelvoorkomende ongevalstypen. Dat onderstreept waarom veiligheidskundige taken niet alleen op papier moeten bestaan, maar zichtbaar moeten zijn in de dagelijkse praktijk.

Wanneer heeft u een veiligheidskundige nodig?

Niet ieder bedrijf heeft fulltime een veiligheidskundige in huis nodig, maar er zijn wel duidelijke momenten waarop inzet verstandig of wettelijk nodig is.

Veiligheidskundige taken bij RI&E-toetsing

Bedrijven met meer dan 25 werknemers moeten de RI&E altijd laten toetsen door een kerndeskundige, zo staat op Arboportaal over ondersteuning bij de Arbowet. Ook de Nederlandse Arbeidsinspectie over veelgestelde vragen rond de RI&E bevestigt dat RI&E en plan van aanpak moeten worden beoordeeld door een gecertificeerde kerndeskundige, tenzij een kleine organisatie met maximaal 25 medewerkers werkt met een erkend branche-instrument.

In de praktijk wordt hierbij vaak een hogere veiligheidskundige ingezet, zeker wanneer veiligheidsrisico’s een grote rol spelen. Dat maakt een veiligheidskundige relevant zodra uw RI&E getoetst moet worden of wanneer de bestaande RI&E onvoldoende diepgang heeft. Voor organisaties die dit proces willen structureren, kan RI&E laten uitvoeren met externe ondersteuning een logische stap zijn.

Veiligheidskundige taken bij verhoogd ongevalsrisico of verandering

U heeft ook een veiligheidskundige nodig wanneer de risico’s in uw organisatie veranderen of toenemen. Bijvoorbeeld bij:

• groei van het bedrijf
• verhuizing of herinrichting
• nieuwe machines of productielijnen
• inzet van uitzendkrachten of anderstalige medewerkers
• terugkerende incidenten of bijna-ongevallen
• inspectiebezoeken of handhaving
• onduidelijkheid over verantwoordelijkheden op de werkvloer

Juist bij veranderingen ontstaan vaak nieuwe risico’s die in bestaande werkwijzen nog niet zijn meegenomen. Een veiligheidskundige kan dan beoordelen of instructies, toezicht en technische voorzieningen nog passend zijn.

Veiligheidskundige taken bij bredere arbeidsomstandigheden

Hoewel de focus van een veiligheidskundige ligt op veiligheid en ongevalspreventie, staat dat niet los van andere arbeidsrisico’s. TNO laat in de Arbobalans 2024 zien dat werkgerelateerd verzuim stijgt en dat psychosociale arbeidsbelasting een grote kostenpost is voor werkgevers. Ook psychische overbelasting wordt steeds vaker genoemd als oorzaak van arbeidsongevallen.

Daarom raken veiligheidskundige taken soms ook aan werkdruk, taakverdeling, instructiekwaliteit en belastbaarheid. In dat bredere arbobeleid kan het zinvol zijn om veiligheidsadvies te combineren met aandacht voor psychosociale arbeidsbelasting en werkgeversverplichtingen of met een werkplekonderzoek wanneer fysieke belasting of inrichting meespeelt.

Wat betekenen veiligheidskundige taken voor werkgever, werknemer en arbocoördinator?

Voor werkgevers betekenen veiligheidskundige taken vooral dat u invulling geeft aan uw zorgplicht. Niet alleen door risico’s te benoemen, maar door maatregelen te kiezen die aantoonbaar werken. Dat helpt om ongevallen, verzuim, productieverlies en mogelijke handhaving te beperken. De Arbeidsinspectie geeft bovendien aan dat ontbreken van een RI&E of plan van aanpak tot een boete kan leiden.

Voor werknemers betekenen veiligheidskundige taken meer duidelijkheid en meer bescherming in het dagelijkse werk. Denk aan heldere instructies, veiliger werkplekken, betere hulpmiddelen en een organisatie die incidenten serieus onderzoekt. Dat vergroot niet alleen de veiligheid, maar vaak ook het vertrouwen dat meldingen daadwerkelijk iets opleveren.

Voor arbocoördinatoren betekenen veiligheidskundige taken ondersteuning bij de vertaalslag van wetgeving naar uitvoering. De veiligheidskundige helpt prioriteren, onderbouwen en afstemmen met management, leidinggevenden, OR of preventiemedewerker. Dat is vooral belangrijk in organisaties waar veel tegelijk speelt en veiligheid één onderdeel is van een breder arbobeleid.

Het verschil tussen preventiemedewerker en veiligheidskundige taken

In kleinere organisaties leeft vaak de vraag of een preventiemedewerker voldoende is. Het antwoord hangt af van de risico’s. Een preventiemedewerker heeft een belangrijke rol in de organisatie en werkt ook preventief, maar een veiligheidskundige beschikt over specialistische kennis van arbeidsveiligheid. Zeker bij complexe risico’s, RI&E-toetsing of incidentonderzoek is dat verschil belangrijk.

Volgens Ondernemersplein van de Rijksoverheid mag u ook eigen medewerkers opleiden en inzetten als veiligheidskundige, mits zij daarvoor de juiste kwalificaties behalen. Daarnaast geldt dat kerndeskundigen gecertificeerd moeten zijn wanneer zij in die wettelijke rol optreden. Voor toetsing van de RI&E is dat een belangrijk aandachtspunt.

In de praktijk werkt de beste aanpak vaak als volgt: de preventiemedewerker kent de organisatie, de veiligheidskundige brengt specialistische verdieping, en samen zorgen zij dat maatregelen niet in een rapport blijven staan maar ook op de werkvloer landen. Dat is uiteindelijk waar veiligheidskundige taken hun meeste waarde laten zien.

Een veiligheidskundige helpt u om arbeidsveiligheid niet alleen op papier goed te regelen, maar vooral op de werkvloer daadwerkelijk veiliger te maken. Door risico’s vroegtijdig en gericht aan te pakken, bouwt u stap voor stap aan een veilige en gezonde organisatie.

Key takeaways

• Een veiligheidskundige helpt u om risico’s niet alleen te signaleren, maar ook systematisch te beoordelen en gericht aan te pakken.
• Bij de RI&E, het plan van aanpak en de toetsing biedt een veiligheidskundige extra houvast, zeker bij complexere veiligheidsrisico’s.
• Inspecties, audits en incidentonderzoek maken zichtbaar waar onveilige situaties ontstaan en welke maatregelen herhaling voorkomen.
• Bij groei, organisatorische veranderingen of terugkerende incidenten is het waardevol om tijdig veiligheidskundige expertise in te zetten.
• Een goede samenwerking tussen werkgever, arbocoördinator, preventiemedewerker en veiligheidskundige maakt het arbobeleid beter uitvoerbaar.
• Door vroeg te investeren in preventie werkt u aan duurzame inzetbaarheid, gezond werk en minder uitval op de lange termijn.

Door samen met een veiligheidskundige te investeren in een sterke veiligheidscultuur, voorkomt u niet alleen ongevallen, maar creëert u ook een organisatie waar medewerkers met vertrouwen en plezier hun werk kunnen doen. Dat is winst voor uw mensen én voor uw organisatie.